عوامل مؤ ثر در رشد و نمو کودکان ۱
چه عواملی در رشد و نمو مؤثرند؟
«رشد» به معنی تغییر در ابعاد فیزیکی و «نمو» به معنی تغییرات کیفی و کارآیی اندامها و ارگانها میباشد.
عوامل مؤثر در رشد کودکان:
1ـ نژاد
2ـ عوامل هورمونی
3ـ تغذیه
4ـ عوامل جسمی و روانی «سایکو سوماتیک»
5ـ فصل
* در بین عوامل مؤثر در رشد، عوامل هورمونی از حساسیت خاصی برخوردارند. هورمونهایی که در رشد مؤثرند عبارتند از:
ـ هورمون تیروئید
ـ هورمون رشد «GH»
ـ هورمونهای آندروژن و استروژن
هورمون تیروئید: از زمان جنینی نقش مهم و مؤثری در رشد دارد و این نقش مهم تا 1 الی 3 سال اول زندگی ادامه دارد.
جایگاه غده تیروئید در قسمت جلوی گردن و در مجاورت حنجره میباشد. غده تیروئید در دوران جنینی خودمختار است. هورمون تیروئید مادر از جفت عبور نمیکند و به جنین منتقل نمیشود. بنابراین اگر اختلالی در ساخت و تولید هورمون تیروئید جنین به وجود بیاید، نوزاد دچار بیماری هیپوتیروئیدیسیم یا کمکاری تیروئید خواهد شد که یکی از علایم هیپوتیروئیدیسم عقبماندگی رشد جسمی و مغزی است به طوری که این کاهش و عقبماندگی رشد حتی در بدو تولد هم مشهود است و با تشخیص به موقع این بیماری میتوان نسبت به درمان آن طفل اقدام نمود و او را از مصیبت عقبماندگی ذهنی و جسمی نجات داد.
* عوامل روحی ـ عاطفی و جسمی به دلیل ارتباط تنگاتنگی که با هم دارند روی رشد و نمو تأثیر بسزایی دارند.
* فصل و رشد و نمو: معتقدند که بین فصل و رشد، ارتباط کمتری وجود دارد ولی به هر حال مطالعات نشان میدهند که در فصل بهار رشد قدی و در فصل زمستان رشد وزنی بیشتر میباشد.
* تغذیه: تغذیه صحیح بخصوص در 3 سال اول عمر کودک دارای اثرات بسیار مهمی بر رشد مغزی و جسمی طفل بر جای میگذارد و عدم تغذیه مناسب به همین میزان بر مغز و جسم کودک اثرات مخرب خواهد داشت و طفل معصوم را در گرداب مهلک سوء تغذیه گرفتار میکند.
ادامه دارد ...
تاثیر استرس بر شیر مادر
تأثیر استرس بر تولید شیرمادر
ترشح شیر حتی در شرایط بسیار دشوار نیز ادامه می یابد.
استرس به تنهایی باعث کاهش تولید شیر نمی شود ، ولی ممکن است محیط نامناسبی را برای شیردهی ایجاد کند.
تأثیر تولید شیر بر استرس
تغییرات هورمونی در بدن مادر و پاسخ بدن به این تغییرات ، سبب حفظ شادابی مادر می شود.
واکنش خروج شیر
به نظر می رسد شایع ترین مشکل در مادرانِ تحت تنش، عدم خروج کافی شیر باشد. واکنش خروج شیر مهمترین مسئله برای در دسترس قرار گرفتن شیر برای کودک است، اگرچه تخلیه ی کامل و صحیح پستان و در نتیجه ترشح کافی شیر بسیار مؤثر است. بعد از خروج شیر، کودک در هنگام مکیدن به شیر انتهایی (قسمت آخر شیر که چربی بیشتری دارد) دسترسی می یابد که این شیر سبب رفع گرسنگی و آرامش کودک و افزایش وزن او می شود.
به نظر می رسد که استرس، هم سبب تأخیر و هم جلوگیری از آزاد شدن اکسی توسین (هورمونی که باعث خروج شیر از سینه ها می شود) در حین تغذیه از پستان می شود.
چنانچه مادر آرامش و استراحت کافی نداشته باشد ممکن است منجر به بروز اشکالاتی در مادر و یا کودک شود از جمله :
- کاهش مدت زمان مکیدن پستان توسط کودک
- کاهش تولید شیر
- اشکال در بازتاب خروج شیر از پستان
- ایجاد خواب آلودگی و کاهش اشتهای کودک
- ایجاد بی قراری، تحریک پذیری و عدم توانایی شیرخوار در تغذیه ی مناسب.
در نتیجه یک چرخه ی معیوب به طور سریع ایجاد می شود:
کاهش میل مکیدن در کودک و یا مکیدن غیرمؤثر، سبب کاهش میزان تولید شیر و کاهش علاقه ی کودک به شیر خوردن می شود. مصرف غذاهای کمکی نیز به نوبه ی خود باعث سیر شدن او و علاقه ی کمتر به مکیدن پستان می شود.
چه علامتی در کودک نشان دهنده ی استرس مادر است؟
از طریق علائم زیر در کودک می توان به استرس مادر پی برد:
- کم وزن گرفتن
- دل پیچه، دل درد، استفراغ
- گریه ی طولانی
- بی خوابی
- نگرفتن پستان
- حالت عصبی در هنگام مکیدن پستان
مزایای تغذیه از پستان مادر در شرایط استرس
هنگامی که مادر بهترین تغذیه را به کودک خود می دهد و او با علاقه و میل زیاد پاسخ می دهد اعتماد به نفس مادر افزایش می یابد، زیرا می داند که قادر است به کودک غذا داده و او را آرام کند.
کودک بیشترین سود را از تغذیه ی مناسب می برد. تماس جسمی بین مادر و کودک ، سبب افزایش ارتباط عاطفی می شود و این ارتباط عاطفی در زمانی که مادر در شرایط استرس بسر میبرد بسیار مفید می باشد.
منبع : ماهنامه دنیای تغذیه
فرهنگ غذایی
کودکان از رشد سریع برخوردارند لذا باید از تولد تا دوسالگی هر ماه وزن شوند. چنانچه درست وزن نگیرند، مشکلی وجود دارد که باید به آن توجه شود.
چنانچه کودکی به مدت دو ماه وزن نگیرد ممکن است نیاز به دریافت مواد مغذی بیشتری داشته باشد، ممکن است بیمار باشد یا نیاز به توجه و مراقبت بیشتر داشته باشد.
ـــــــ آیا غذای کافی دریافت می کند ؟
ـــــــ آیا غذای کودک حاوی انرژی و مواد مغذی کافی است ؟غذای کودک باید متنوع و حاوی موادی از تمام گروه های غذایی باشد از جمله: گوشت، ماهی، تخم مرغ، حبوبات، خشکبار، غلات، نخود، لوبیا سبز و... و نیز افزودن کمی روغن که انرژی غذا را افزایش می دهد.
ـــــــ آیا کودک از غذا خوردن امتناع می کند ؟
اگر به نظر می رسد کودک طعم یک غذا را دوست ندارد باید غذاهای دیگر به او داده شود، غذای جدید را باید تدریجی آغاز کرد.
ــــــ آیا کودک بیمار است ؟کودک بیمار نیاز به تشویق دارد که مقداری غذا بخورد. او را باید مکرر و کم کم غذا داد. بعد از بیماری نیز به مدت یک هفته به یک وعده غذای اضافی نیاز دارد. شیرخوارانی که غذایشان فقط شیر مادر است بایستی حداقل روزانه یک وعده شیر اضافی به مدت یک هفته دریافت کنند. چنانچه کودکی مکررا بیمار می شود بایستی توسط پزشک دیده شود.
ـــــــ آیا کودک غذای کافی که محتوی ویتامین آ باشد دریافت می کند تا از ابتلای او به بیماری ها پیشگیری شود ؟
ــــــ آیا کودک از شیر مادر محروم است ؟
ـــــــ آیا آب و غذای کودک تمیز است ؟
چنانچه جواب منفی باشد کودک غالبا بیمار خواهد شد.
چگونه می توان غذای کودک را مقوی کرد ؟
چگونه می توان غذای کودک را مقوی کرد ؟
منظور از مقوی کردن غذای کودک این است که انرژی کودک بیشتر شود . بخصوص کودکانی که دچار اختلال رشد شده اند باید انرژی بیشتری به بدنشان برسد .
برای اینکه انرژی غذای کودک بیشتر شود بر اساس سن کودک در هر زمان می توان به غذای او موادی اضافه نمود .
منظور از مغذی کردن ، اضافه نمودن موادی است که علاوه بر انرژی ، پروتئین ، ویتامینها و املاح غذایی کودک را بیشتر می کند .
مواد غذایی و پروتئینی برای رشد کودک ضروری اند برای اینکه پروتئین غذای کودک بیشتر شود می توانید :
1. حتی الامکان مقداری گوشت بصورت تکه ای یا چرخ کرده ( مانند : گوشت مرغ ، ماهی، گوسفند و گوساله ) به غذای کودک اضافه کنید .
3. افزودن تخم مرغ به غذای کودک می تواند پروتئین غذای کودک را بیشتر کند . برای مثال : تخم مرغ آب پز را داخل پوره سیب زمینی و یا سوپ کودک بعد از طبخ رنده کنید ( در مورد کودکان زیر یکسال باید فقط زرده تخم مرغ به کودک داده شود ) .
برای افزایش ویتامینها و املاح غذای کودک از چه مواد غذایی می توان استفاده کرد ؟
سبزیجات منابع غنی از ویتامینها هستند .
استفاده از سبزیجات برگ سبز مثل اسفناج ، جعفری ، شبت و گشنیز و یا هر نوع سبزی دیگری که در دسترس است در داخل سوپ و سایر غذاهایی که به کودک داده می شود ویتامینها و برخی از املاح مورد نیاز برای رشد کودک مثل آهن را تأمین می کند ( فراموش نکنید در زیر یکسال به کودک نباید اسفناج داد ) .
سبزیجات زرد و نارنجی رنگ مثل : کدو حلوایی ، هویج و گوجه فرنگی دارای ویتامین هستند و استفاده از این سبزیجات در غذای کودک به تأمین ویتامین آ مورد نیاز برای رشد کودک کمک می کند .
یک راه ساده برای مقوی کردن غذای کودک :
* سعی کنید برای تهیه سوپ و یا کته از گوشتهای با استخوان استفاده کنید . مثل : ران مرغ یا ماهیچه گوسفند تا املاح و چربی بیشتری به بدن کودک برسد .
مغذی کردن غذای کودک زیر یکسال که دچار افت یا ایست وزنی شده :
· از جوانه ماش یا جوانه گندم یا پودر این جوانه ها در سوپ کودک بریزند زیرا علاوه بر اینکه سرشار از ویتامین های ب و ث هستند به هضم غذا هم کمک می کنند .
· پودر جوانه گندم ، جو پرگ ، بلغور گندم را هم می توانید له کرده و با شکر ، شیر و کمی روغن یا کره بپزید و در حجم کم و در دفعات بیشتر به کودک بدهید .
· در حدود ۱۱ ماهگی می توانید کمی خامه پاستوریزه به سوپ کودک اضافه کنید .
استقلال کودک با غذا خوردن آزاد رشد می کند.
والدین باید از تغذیه اجباری کودک خودداری کنند و کودک را هنگام غذا خوردن آزاد بگذارند تا احساس استقلال کودک رشد کند و با احساس رضایت از تغذیه ، از آن لذت ببرد .
همچنین به مادران توصیه می شود غذاهای متنوعی برای کودک تهیه کنند و به او اجازه امتحان تمام غذاها را بدهند تا کودک از بین آنها غذای مورد علاقه خود را انتخاب کند و از تحمیل سلیقه خود در انتخاب غذا به کودک بپرهیزند .
یک برنامه غذایی متعادل شامل غذاهایی می باشد که علاوه بر رفع گرسنگی ، مقدار لازم و کافی از هر یک از عناصر غذایی و مواد مغذی برای وصول به تندرستی کامل را در بر داشته باشد .
یکی از مهمترین راهها برای اطمینان از تأمین نیازمندیهای تغذیه ای کودک ، استفاده از چهار گروه اصلی غذایی شامل : گروه لبنیات ، گروه نان و غلات ، گروه گوشت و تخم مرغ ، حبوبات و مغزها و گروه میوه و سبزی است .
1. غذای دلخواه کودک را تهیه کنید و اگر به دلائلی کودک میل به غذاخوردن ندارد از یک اسباب بازی مورد علاقه کودک برای تشویق او به غذاخوردن استفاده کنید .
2. مواد غذایی مقوی و مورد نیاز کودک را به غذای او اضافه کنید ( مثل اضافه کردن گوشت گوساله به ماکارونی ) البته این کار باید با احتیاط صورت گیرد ، به طوری که کودک به تدریج به غذای جدید علاقمند شود .
3. برای کم کردن حساسیت کودک نسبت به غذا ، او را در تهیه غذا دخالت دهید ، مانند پختن و مخلوط کردن مواد غذایی با یکدیگر و یا دادن غذا به عروسک و یا حیوانات .
4. فاصله بین وعده های غذایی کودک را کنترل کنید چون کودک گرسنه برای خوردن غذای جدید نسبت به کودکی که در فواصل غذا با خوردن تنقلات سیر شده است ، تمایل بیشتری نشان می دهد ، در ضمن فاصله زمانی دادن تنقلات تا وعده های اصلی غذا ( نهار ، شام ) را نیز کنترل کنید .
5. برای تشویق کودک به غذا خوردن ، از ظرف غذای مخصوص کودک استفاده کنید .
از تغذیه اجباری کودک خودداری کنید . گاهی اوقات به نظر می رسد مادران به هنگام بی اشتهایی کودک نسبت به مسئله رشد و نمو کودک حساس می شوند . آنان در مورد نقش مادری خود احساس ناتوانی می کنند و در نتیجه سطح اضطراب آنان بالا می رود و قادر به اصلاح بی اشتهایی در کودکان نیستند و هنگام غذا دادن به کودک وقتی با امتناع کودک از غذا خوردن مواجه می شوند احساس ناکامی می کنند.
کودکان وقتی با ...
کودکان وقتی با سرزنش و انتقاد زندگی می کنند می آموزند بی اعتماد به خود باشند.
وقتی با خشونت زندگی می کنند می آموزند که جنگجو باشند.
وقتی با ترس زندگی می کنند می آموزند که بُزدل باشند.
وقتی با ترحم زندگی می کنند می آموزند که به خود احساس ترحم داشته باشند.
وقتی با تمسخر زندگی می کنند می آموزند که خجالتی باشند.
وقتی با حسادت زندگی می کنند می آموزند که در خود احساس گناه داشته باشند.
اگر با شکیبایی زندگی کنند بردباری را می آموزند.
اگر با تشویق زندگی کنند اعتماد و اطمینان را می آموزند.
اگر با پاداش زندگی کنند با استعداد بودن و پذیرندگی را می آموزند.
اگر با تصدیق شدن زندگی کنند عشق را می آموزند.
اگر با توافق زندگی کنند دوست داشتن خود را می آموزند.
اگر با تایید زندگی کنند با هدف زندگی کردن را می آموزند.
اگر با صداقت زندگی کنند حقیقت را می آموزند.
اگر با انصاف زندگی کنند دفاع از حقوق را می آموزند.
اگر با اطمینان زنگی کنند اعتماد به خود و اعتماد به دیگران را می آموزند.
اگر با دوستی و محبت زندگی کنند زندگی در دنیای امن را می آموزند.