عوامل مؤ ثر در رشد و نمو کودکان ۲
چگونه و با چه معیاری رشد کودکان را ارزیابی کنیم؟
رشد جسمی اطفال در یکی دو سال اول عمر دارای شیب تندی است. رشد سیستم اعصاب مرکزی (CNS) تا 2 سالگی رشد خود را طی میکند و در سال اول خیلی زیاد است. رشد سیستم عصبی مرکزی تا 5 سالگی دارای شیب تندی است و سپس ملایم میشود.
ـ معیارهای ارزیابی رشد به سه دستهاند:
1ـ وزن
2ـ قد
3ـ دور سر
از این سه معیار میتوان گفت که آیا کودکی در جاده سلامتی قرار دارد یا خیر. از بین این سه معیار، دور سر بخصوص دو سال اول از اهمیت بیشتری برخوردار است ولی کمبود تغذیه به ترتیب ابتدا روی وزن سپس روی قد و نهایتا روی دور سر اثر میگذارد.
1ـ اندازهگیری دور سر:
دور سر یک نوزاد فولترم به طور طبیعی حداکثر 35 سانتیمتر است این اندازه میتواند بین 35 ـ 30 سانتیمتر متغیر باشد.
دور سر نوزاد و شیرخوار باید با متری که کش نیاید اندازهگیری شود و باید از بالای ابروها و برجستگی پسسری (اکسیپوت) عبور کند.
در سه ماه اول، 6 سانتیمتر و در سه ماه دوم، 3 سانتیمتر و در شش ماه دوم نیز 3 سانتیمتر به دور سر اضافه میشود که مجموعا در سال اول، 12 سانتیمتر به دور سر نوزاد افزوده خواهد شد.
2ـ اندازهگیری قد:
باید توجه داشت که تا 5 سالگی اندازهگیری قد باید در وضعیت خوابیده « Length » انجام گیرد و بعد از آن در وضعیت ایستاده « Hight » انجام شود. قد نوزاد فولترم حدود 50 سانتیمتر است و سپس در سال اول 25 سانتیمتر به آن افزوده میشود. سپس قد کودکان بین 2 تا 12 ساله را از فرمول زیر تعیین میکنیم:
77 + (6 × سال) = اندازه قد کودکان 2 تا 12 ساله به سانتی متر
3ـ اندازهگیری وزن:
وزن نوزادان به طور طبیعی میتواند بین 5/2 تا 5/3 کیلوگرم متغیر باشد. با استفاده از فرمولهای زیر میتوان وزن را تا 12 سالگی تعیین نمود.
8 + (2 × سن کودک به سال) = 6 ساله - 2 ساله
5 - (7 × سن کودک به سال)2 = 12 ساله ـ 6 ساله
ولی به طور کلی وزن شیرخوار در 5 ماهگی دو برابر وزن موقع تولد و در یک سالگی سه برابر وزن موقع تولد خواهد شد.
* بچهای که به طور طبیعی در ابعاد فیزیکی و روانی و مغزی دایما در حال رشد باشد میگویند در جاده سلامتی پیش میرود. بنابراین با در دست داشتن این اطلاعات مختصر میتوانیم ارزیابی دقیقی از وضعیت سلامتی کودکانمان داشته باشیم و در صورت بروز هر گونه اختلالی سریعا اقدام نماییم.
در بررسیهای انجام شده وزن نسبت به سایر معیارهای ارزیابی تندرستی کودکان از حساسیت بیشتری برخوردار است. وزن به سرعت میتواند تحت تأثیر عوامل بیماریزا و عفونی و سوء تغذیه قرار بگیرد در حالی که سایر معیارها (قد ـ دور سر و دور بازو) بعد از مدت زمان طولانیتری تحت تأثیر این عوامل از ادامه روند رشد باز میمانند.
بنابراین والدین باید توجه داشته باشند که ماهی یک بار بخصوص در سال اول، شیرخوار به طور مرتب توزین شود. پس به مجرد اینکه احساس کردیم که رشد وزنی کودک کند شده و یا کودک دچار لاغری چشمگیر شده است باید با مراجعات منظم و توزین دقیق به توصیههای بهداشتی و درمانی پزشک به دقت عمل نماییم و با این اقدامات از بیماری خطرناک سوء تغذیه پیشگیری نماییم. این اقدامات وظیفه مشترک والدین و مراکز بهداشتی است.
آنچه باید تذکر دهیم این است که سرعت رشد وزن بسیار سریعتر از رشد قد و دور سر و دور بازو است. به عنوان مثال شیرخوار یک سالهای که وزن تولدش 4/3 کیلوگرم بوده است، در یک سالگی باید سه برابر وزن موقع تولدش را داشته باشد در حالی که قد این انسان یک ساله 1 / 5 برابر قد موقع تولدش است.
** اندازهگیری محیط دور بازو
محیط دور بازو بخصوص در قسمت وسط بازوی چپ از معیارهای تعیینکننده رشد و حرکت در جاده سلامتی است. اگر میزان دور بازو در شیرخوار از 14 سانتیمتر کمتر باشد دچار سوء تغذیه است. اما اندازهگیری محیط دور بازو جزو کارها و اقدامات روزمره مراکز بهداشتی نمیباشد.
*در موقع تولد دندانهای شیری استخوانی شده و اولین آسیای دایمی نیز شروع به استخوانی شدن میکند. بچههایی که دیرتر از موعد دندانهایشان در بیایند اگر با رادیوگرافی کنترل کنیم باید مشخص باشند، البته بعضی از بچهها به ندرت فاقد دنداناند و حتی تا سنین مدرسه نیز دندان شیری ندارند تا اینکه دندان دایمی آنها در بیاید. باید توجه داشته باشیم که اگر بچهای فقط دندان نداشته باشد ولی بقیه اعمال و رفتارش طبیعی باشد و از رشد جسمانی و روانی متناسبی برخوردار باشد جای هیچ گونه نگرانی نخواهد بود.
به طور معمول از 6 ماهگی به بعد دندانها در میآیند و تقریبا تعداد دندانها در هر سنی از فرمول
«تعداد دندان = 6 - سن بر حسب ماه»
محاسبه میشوند. به دلیل اینکه دندانها در جویدن غذا و همچنین شکلگیری فک از اهمیت زیادی برخوردارند از همان ابتدا باید به دقت از دندانهای کودک مواظبت شود.
ادامه دارد ... 
